Միքայել – եբր. նշանակում է «ով է որպես Աստված> կամ «զոություն Աստծո>: (Միքայել հրեշտակապետը համարվում է ամենազորեղը երկնքում ու նրան տրված է աշխարհի վերջում Բեսեբուղ սատանային շղթայելու և կրակի լիճը գցելու իշխանությունը):
Մարկ – լատ. նշանակում է «մուրճ»: (Կարելի է նաև ընդունել, որ Մարկոս Ավետարանիչի անվան կրճատ տարբերակն է)։ Մարկոս – հուն. Markos անունից: Եբրայերենով նշանակում է «փայլող», «ողորկ» կամ «բարձր պատվար»:
Եվա անունը առաջացել է եբրայերեն khava՝ կյանք բառից։ Ըստ Աստվածաշնչի, նախամոր անունն է, որ տարածված է աշխարհի բազմաթիվ ազգերի մեջ․ լատիներեն Eva, ֆրանսերեն Eve, ռուսերեն Ева և այլն։
Մարի անունը Մարիամ անվան փաղաքշական, կրճատ ձևն է, որը մեր օրերում բավական տարածված է։
Ինչպես և Մարիամ անունը, Մարին նույնպես ունի իրար հակասող նշանակություններ՝ «դառնության ծով» կամ «սիրելի», «ցանկալի»։
Մարի – եբր. նշանակում է նաև «օժտված»:
Մարիա - Mare՝ ծով բառից (լատ․)։ Մարինե - ծովի դուստր (լատիներեն)։ Մարիաննա – երկու անունների՝ Մարիամ Աստվածածնի և իր մոր Աննայի անուններից, որ կրկնակի օրհնության խորհրդանիշ է: Նշանակում է՝ լքյալ, շնորհ ունեցող (լատ․)։
Հին պարսկական անուն է։ Նշանակում է «նետերով մարտնչող», «նետաձիգ» կամ «վագր»։ Նախապատմական անուն՝ ի պատիվ Տիգրան թագավորի, աշխարհակալ Տիգրան Բ-ի: Գործածական է մինչև այսօր։
Ըստ այլ վարկածի՝ եբր. Մանանա անվան կրճատ ձևն է: Մանանա՝ եբր. թարգմանվում է «ինչ է սա» կամ «ապրուստ»: Հին կտակարանում երկնքից իջած «Հրեշտակների հաց» կոչվող, գինձի սերմերի նման մանր ու սպիտակ անհայտ ծագման կերակուր էր՝ նման մեղրախորիսխով գաթայի անուշ համին:
Մեկ այլ վարկած ևս՝
Մանե անունը առաջացել է Մանյա անվան հնչյունափոխված ձևից (ՅԱ>Ե, ինչպես մատյան>մատենադարան): Մանե անունը հիմնականում տարածված է Թբիլիսիի հայերի մեջ: Այժմ բավական տարածված անուն է։
Մանյա անվան բացատրությունը
Մանյա անունը ռուսերեն Марина անվան փաղաքշական ձևն է, որ անցել է հայերին վերջին դարում:
Ծագում է լատիներեն marina՝ «ծովային» բառից: Այժմ բավական տարածված անուն է: Երբեմն Մանյա են կոչում նաև Մարիամ, Մարիամիկ անունը կրող աղջիկներին: Փաղաքշական ձևն է Մանե։
Հին հայկական դիցաբանական հայոց նահապետ Հայկի անունն է։
Ըստ ժողովրդական մեկնաբանության, Հայկ անունը նշանակում է «հսկա», «հաղթանդամ»։ Նա առասպելական հերոս է հայ դիցաբանության մեջ: Համարվում է հայ ժողովրդի նախահայրը:
Նա հաղթեց ամեհի Բելին, ով Նեռի խորհուրդն էր կրում, քանզի ապստամբել էր Աստծո դեմ և Բաբելոնի աշտարակաշինություն էր ձեռնարկել:
Տղամարդու տարածված, հայկական հնագույն անուն է։ Հայկ անձնանունից են ծագել Հայկուհի. Հայկանուշ, Հայկանդուխտ իգական անունները։ Կան նաև Հայկունի և Հայկյան ազգանուններ։
Արեգը հայկական դիցաբանության մեջ ամենահին աստվածն էր՝ «հրային-լուսափայլ ճաճանչներով, որ գիշերները հանգստանում էր Վանա ծովի հատակում, իր ոսկեղեն անկողնում», Րաֆֆի։
Արեգ հեթանոս աստվածը մարմնավորում էր արևը, հանդիսանում էր լույսի ու ջերմության աղբյուր։
Ըստ Մովսես Խորենացու, Արեգի և Լուսնի արձաններ են կանգնեցված եղել Արմավիրում, Վաղարշակ թագավորի կառուցած մեհյանում։ Հայկական մի առասպելի համաձայն Արեգի ննջարանը և ոսկյա անկողինը գտնվում է Վանա լճի հատակին։ Մի շարք տեղանուններ կապվում են Արեգի անվան հետ. Տարոնում՝ Արեգակածագ բլուրը, Սյունիքում՝ Արևիկ գավառը։
Արեգ գոյականը հայկական տոմարի ութերորդ ամիսը, ունեցել է 30 օր, սկսվել է մարտի 9-ին և վերջացել ապրիլի 7-ին։:
Իբրև անձնանուն գործածական է դարձել վերջին դարում՝ գեղարվեստական գրականության ազդեցությամբ․ Ղազարոս Աղայանի «Արեգնազան» և Հովհաննես Թումանյանի «Հազարան Բլբուլը»։
Մարիա - Mare՝ ծով բառից (լատ․)։ Մարինե - ծովի դուստր (լատիներեն)։ Մարի – եբր. նշանակում է «օժտված»:
Մյուս վարկածով՝ Մարիա անունը առաջացել է Մարիամ՝ եբրայերեն Maryam անունից, որ նշանակում է «դառնության ծով»։ Մարիա ձևը առավել տարածված է ռուսալեզու ժողովուրդների մեջ՝ Мария ձևով։ Այժմ մեզ մոտ նույնպես բավական տարածված անուն է։
***
Մարիամ անունը առաջացել է եբրայերեն Maryam անունից։ Ունի իրար հակասող նշանակություններ՝ «դառնության ծով» կամ «սիրելի», «ցանկալի»։ Եկել է քրիստոնեության միջոցով։
Գործածական է բոլոր քրիստոնեական ժողովուրդների մեջ, ռուսերենով տարածված է Мария ձևը։
Հայերի մեջ այժմ հանդիպում ենք այս անվան բազում ձևերին՝ Մարուշ, Մարո, Մարուսյա, Մարի, Մարիա և այլն։
Մարիաննա – երկու անունների՝ Մարիամ Աստվածածնի և իր մոր Աննայի անուններից, որ կրկնակի օրհնության խորհրդանիշ է: Նշանակում է՝ լքյալ, շնորհ ունեցող (լատ․)։